ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
ΣΕΛΙΔΑ 1
Προκρουστικές μέθοδοι κατοχύρωσης του επαγγέλματος του Ψυχολόγου
___________________________________________________________
Επάγγελμα Ψυχολόγος: Ώρα Μηδέν!
Οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω από το θέμα της κατοχύρωσης του επαγγέλματος του ψυχολόγου θυμίζουν τον γνωστό μύθο με τον Προκρούστη. Το μυθικό αυτό πρόσωπο αποφάσισε κάποια μέρα να βάλει ένα «κοινό τέλειο μέτρο» στο ανάστημα των ανθρώπων. Άρχισε να ξαπλώνει σε ένα ειδικά κατασκευασμένο τραπέζι τους περαστικούς και όσοι ήταν κοντοί τους τραβούσε από τα πόδια και τα χέρια για να τους φέρει στο επιθυμητό ύψος, ενώ πάλι όσοι ήταν ψηλοί τους έκοβε τα πόδια και τα χέρια με στόχο και αυτοί να εξασφαλίσουν το «τέλειο μέτρο» στο ύψος τους. Ο Προκρούστης τελικά πέτυχε να έχουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που περιήλθαν στο διάβα του το «τέλειο» ανάστημα. Κανείς ωστόσο από αυτούς τους ανθρώπους δεν επέζησε μετά από αυτή την επώδυνη διαδικασία.
Όμως ας περάσουμε από το Μύθο στη σημερινή πραγματικότητα. Έπειτα από αρκετά χρόνια συζητήσεων, προβληματισμών και αναβολών, εντός και εκτός των κύκλων των Ψυχολόγων, προέκυψαν οι Περί Εγγραφής Επαγγελματιών Ψυχολόγων Νόμοι του 1995 έως 1999 (68(Ι)/1995, 104(Ι)/1996, 17(Ι)/1999) –που σήμερα αναφέρονται ως ο Βασικός Νόμος- και που μαζί με τον Περί Εγγραφής Επαγγελματιών Ψυχολόγων (Τροποποιητικό) Νόμο του 2004, συνιστούν το Νόμο που Προνοεί για την Εγγραφή Επαγγελματιών Ψυχολόγων και Άλλα Συναφή Θέματα.
Με το Νόμο αυτό καθιδρύεται το Συμβούλιο Εγγραφής Επαγγελματιών Ψυχολόγων, καθιερώνεται το Μητρώο Επαγγελματιών Ψυχολόγων, καθορίζονται συγκεκριμένα προσόντα για την εξασφάλιση εγγραφής στο Μητρώο, ποινικοποιείται η μη συμμόρφωση οιουδήποτε προς τις πρόνοιες του προειρημένου νόμου και γενικότερα κατοχυρώνεται το επάγγελμα του ψυχολόγου.
Εκ πρώτης όψεως όλα καλά και άγια. Ωστόσο, μετά από τις μεταβατικές διατάξεις –έξι στον αριθμό παρακαλώ- μέσα από τις οποίες εξασφαλίζουν άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος οι πλείστοι εκ των παλαιοτέρων ψυχολόγων της Κύπρου, είτε κατέχουν μεταπτυχιακό δίπλωμα είτε όχι, προκύπτει μέγα ζήτημα όσο αφορά στους νεότερους ψυχολόγους. Ο υπαινιγμός, στο σημείο αυτό δεν αφορά στο γεγονός ότι ο νομοθέτης συμπεριέλαβε μια μεγάλη γκάμα ευλύγιστων μεταβατικών διατάξεων στον υπό συζήτηση νόμο. Αντίθετα, ο υπογραφών κατανοεί και επικροτεί την συμπερίληψη μεταβατικών διατάξεων σε ένα νόμο όπως αυτόν, αφού μια τέτοια πρακτική και λογική είναι και ευρέως υιοθετούμενη από παρόμοιους νόμους τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Το αγγλιστί Grand Fathers’ Law αποτελεί ένα προνόμιο με το οποίο οφείλουμε να συμβιβαστούμε ώστε να διαφυλάξουμε την ομαλή εξέλιξη του κλάδου μας αλλά και τη μέγιστη δυνατή συναρμογή του με τις σύγχρονες ακαδημαϊκές, δεοντολογικές και επαγγελματικές προϋποθέσεις, και επιπλέον γιατί όχι και με τις σύγχρονες κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες εξάσκησης του επαγγέλματος.
Επομένως, ο υπαινιγμός γύρω από το μέγα ζήτημα που προκύπτει με την έγκριση του Νόμου περί Εγγραφής Επαγγελματιών Ψυχολόγων, δεν στρέφεται ενάντια στις μεταβατικές διατάξεις και στην πρόνοια του Grand Fathers’ Law, αλλά στις διατάξεις του Νόμου που ενεργοποιούνται μετά από τη ολοκλήρωση της μεταβατικής περιόδου. Και για να μετατρέψουμε τον υπαινιγμό σε σαφή τοποθέτηση-καταγγελία: επαγγελματίας ψυχολόγος στην Κύπρο από τούδε και στο εξής δεν μπορεί να είναι όποιος ουσιαστικά προέρχεται από όλα ανεξαιρέτως τα γνωστά και αναγνωρισμένα Πανεπιστήμια από τα οποία αποφοίτησαν γενιές και γενιές ψυχολόγων και εξακολουθεί να φοιτά η συντριπτική πλειοψηφία των Κυπρίων και όχι μόνο ψυχολόγων!
Ο ισχύων νόμος προνοεί ότι επαγγελματίες ψυχολόγοι είναι όσοι κατέχουν πτυχίο ψυχολογίας τριετές ή τεταρτοετές και επιπλέον τριετές μεταπτυχιακό δίπλωμα. Είναι της πάσης γνωστόν ότι παραδοσιακά οι σπουδές στην επιστήμη της ψυχολογίας οικοδομούνται στην βάση τριετών ή τεταρτοετών προγραμμάτων, αλλά σε επίπεδο μεταπτυχιακών σπουδών τα προγράμματα -με εξαίρεση αυτά που αφορούν στα διδακτορικά- είναι μονοετούς ή διετούς φοίτησης. Επομένως, απορώ και εξίσταμαι. Προς τι όλη αυτή η άγνοια του Κύπριου νομοθέτη αναφορικά με τα διεθνώς ισχύοντα; Προς τι όλη αυτή η ασυμβατότητα με τις προϋποθέσεις που σύμφωνα με την συντριπτική πλειοψηφία της παραδοσιακής επιστημονικής κοινότητας ικανοποιούν την επιστημονική και επαγγελματική κατάρτιση του ψυχολόγου;
Επειδή, όμως τα πάντα έχουν και εξήγηση και αιτία, έτσι και για το προειρημένο ζήτημα παρατίθενται μια σειρά από συλλογισμούς που είναι δυνατό να ρίξουν κάποιο φως στο σκεπτικό και στις προθέσεις του Κύπριου νομοθέτη -και αναμφισβήτητα όχι μόνο αυτού- να προωθήσει ένα τόσο αλγόφιλο νόμο:
ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΧΑΡΑΥΓΗ ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 2007
- Άραγε ο Κύπριος νομοθέτης απεφάνθη ότι στον κλάδο των ψυχολόγων η πανεπιστημιακή κατάρτιση που προσφέρεται από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια της Ευρώπης και της αλλοδαπής δεν επαρκούν για να κατοχυρωθεί ένας επιστήμονας ως επαγγελματίας ψυχολόγος;
- Μήπως ο Κύπριος νομοθέτης έκανε σοφότερες σκέψεις από τον ομογάλακτό του Ελλαδίτη νομοθέτη, ο οποίος εδώ και χρόνια αποφάσισε ότι τα πανεπιστημιακά του ιδρύματα αποτελούν τους φορείς της επιστημονικής κατάρτισης και αναφαίρετα της επαγγελματικής επάρκειας των αποφοίτων του;
- Τι ώθησε τον Κύπριο νομοθέτη να προσπεράσει τόσο περιφρονητικά τον Ελλαδίτη νομοθέτη ο οποίος κατοχύρωσε ως επαγγελματία ψυχολόγο τον απόφοιτο Τμήματος Ψυχολογίας των Πανεπιστημίων της ημεδαπής αλλά και τον απόφοιτο ισότιμου με βάση τις πρόνοιες του ΔΙΚΑΤΣΑ και της σχετικής Ευρωπαϊκής οδηγίας δημόσιου ή ιδιωτικού Τμήματος Ψυχολογίας Πανεπιστήμιων της αλλοδαπής;
- Μήπως η πρόθεση του Κύπριου νομοθέτη ήταν να καταστεί αρωγός στην πορεία της εγχώριας ακαδημαϊκής κοινότητας, -ιδιωτικής και δημόσιας- που πρόσφατα εγκαθίδρυσε μεταπτυχιακά προγράμματα ψυχολογίας τριετούς φοίτησης; Επιθυμεί άραγε ο Κύπριος Νομοθέτης να αποτελέσουν αυτά τα τριετούς διάρκειας νεοσύστατα μεταπτυχιακά προγράμματα Ψυχολογίας στην Κύπρο, το αποκλειστικό πρότυπο και επομένως το εισιτήριο για εξασφάλιση της επαγγελματικής επάρκειας του ψυχολόγου; Έχουν ήδη αναδειχθεί στα όμματα του νομοθέτη μας τα προγράμματα αυτά σε ελιτίστικους ακαδημαϊκούς οίκους που μπροστά στο κύρος τους ωχριούν ακόμη και τα προγράμματα των αρχαιότερων και ξακουστότερων Πανεπιστημίων της Ευρώπης; Με το συμπάθιο εδώ δεν μπορώ να αντισταθώ στον συνειρμό μου σε μια παροιμία του παππού μου: «όποιος δεν είδε κάστρο, είδε φούρνο και θάμαξε».
Σε μερικούς μήνες τίθεται σε εφαρμογή μια σημαντική πρόνοια του υπό συζήτηση νόμου. Από τον Απρίλιο του 2007, όσοι ψυχολόγοι δεν είναι εγγεγραμμένοι στο Μητρώο Επαγγελματιών Ψυχολόγων δεν θα μπορέσουν να εξασκήσουν το επάγγελμά τους. Συνεπώς, οι επαγγελματίες ψυχολόγοι πλέον θα είναι όσοι από αυτούς έχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν την άδεια σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις. Οι υπόλοιποι δε δικαιούχοι αδείας εξασκήσεως του επαγγέλματος του ψυχολόγου θα είναι όσοι θα αποφοιτήσουν από τα τριετή μεταπτυχιακά προγράμματα Ψυχολογίας της Κύπρου και όσοι φοιτούν σε Πανεπιστήμια της αλλοδαπής σε διδακτορικού επιπέδου προγράμματα στα οποία μάλιστα να ενσωματώνεται ένας τεράστιος όγκος πρακτικής άσκησης που να πληροί τις προϋποθέσεις του υπό συζήτηση νόμου. Και ερωτώ: Πόσους αλήθεια από τους Κύπριους ψυχολόγους διδακτορικού επιπέδου γνωρίζουμε να αναζητούν επαγγελματική αποκατάσταση στην Κύπρο, περιφρονώντας τις τεράστιες ευκαιρίες που τους προσφέρονται στο εξωτερικό; Γίνεται κατανοητό λοιπόν ότι οι επαγγελματίες ψυχολόγοι στην Κύπρο από τούδε και στο εξής θα είναι σχεδόν μόνο όσοι αποφοιτούν από τα τριετή προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών ψυχολογίας που προσφέρονται ή ετοιμάζονται να προσφερθούν από το Πανεπιστήμιο Κύπρου, αλλά και όσοι προέρχονται από κάποιες ιδιωτικές σχολές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της Κύπρου, που απεγνωσμένα πασκίζουν για να ικανοποιήσουν τα επιχειρηματικά τους συμφέροντα να τύχουν αναγνώρισης ως πανεπιστημιακά ιδρύματα. Ασφαλώς αυτή η μονοπωλιακή διάσταση του όλου ζητήματος που θα επιτευχθεί προϊόντος του χρόνου, δεν φαίνεται να πείθει και τους πλέον αδαείς ότι αποτελεί τυχαία συγκυρία και απαλλαγμένης συμφερόντων μεθόδευσης.
Οι προϋποθέσεις ταύτισης του περιεχομένου του Κυπριακού Νόμου περί εξασκήσεως του Επαγγέλματος του Ψυχολόγου με την προσκρουστική προσέγγιση που υπογραμμίστηκε στην εισαγωγή, επιτυγχάνεται πλήρως αν αναλογιστούμε τα θύματα που θα προκύψουν από την επερχόμενη εφαρμογή του νόμου. Οι δεκάδες Κύπριοι ψυχολόγοι, απόφοιτοι των Ελληνικών Πανεπιστημίων από τη μια με υπό μάλης την Ελλαδική Άδεια Εξασκήσεως του Επαγγέλματος, αναιρούμενη και ακυρούμενη ωστόσο από την Κυπριακή νομοθεσία, και από την άλλη οι απόφοιτοι άλλων τόσων γνωστών Πανεπιστημίων με τις αντίστοιχες άδειες των χωρών σπουδών τους, επαγγελματικά ακρωτηριασμένοι.
Έναν τέτοιο προκρουστικών προδιαγραφών νόμο, ο Νομοθέτης όχι μόνο δεν θα πρέπει άμεσα να αναστείλει την εφαρμογή του, αλλά και να προχωρήσει στην εκ θεμελίων τροποποίησή του. Επιπλέον, οφείλουν επιτέλους ένιοι να εννοήσουν ότι αυτός, αλλά και κάθε άλλος νόμος που αφορά στην επαγγελματική κατοχύρωση ενός επιστημονικού κλάδου δεν πρέπει να αποτελεί βορά προς ικανοποίηση οικονομικών συμφερόντων και μεγαλομανιακών φαντασιώσεων συγκεκριμένων ακαδημαϊκών κύκλων. Ο Νομοθέτης επιτέλους έχει ευθύνη να αποτινάξει από τους ώμους του τους όποιους λείμακες-συμβούλους του μεθόδευσαν την διατύπωση ενός τέτοιου νόμου.
Τέλος, ας αναγνωρίσουμε την ανάγκη σπουδής γύρω από την πολύχρονη εφαρμογή του αντίστοιχου Ελλαδικού νόμου. Παρά τις όποιες αρχικές κινδυνολογίες γύρω από το κατά κάποιους «μέτριο μέτρο» που τέθηκε για την κατοχύρωση του επαγγέλματος του ψυχολόγου στην Ελλάδα, τουλάχιστο δεν οδήγησε σε ευθανασία του επαγγέλματός μας, κάτι που διαφαίνεται να οδηγεί το «τέλειο μέτρο» που εισήγαγε ο Κύπριος Νομοθέτης.
Κυριάκος Πλατρίτης
Διδάκτορας Κλινικής Ψυχολογίας